بانکداری باز یکی از مهمترین تحولات نظام بانکی در سالهای اخیر است که با هدف افزایش شفافیت، نوآوری و رقابت در خدمات مالی شکل گرفته است. در این مقاله، ابتدا نگاهی به مفهوم بانکداری باز و تاریخچه شکلگیری آن در جهان میاندازیم، سپس روند توسعه بانکداری باز در ایران را بررسی میکنیم و در ادامه به کاربردها، مزایا و چالشهای آن میپردازیم. این مسیر به ما کمک میکند درک دقیقتری از جایگاه بانکداری باز در اکوسیستم مالی امروز داشته باشیم.
بانکداری باز چیست؟
اگر این پرسش برای شما مطرح است که open banking چیست، باید گفت بانکداری باز (Open Banking) به رویکردی در صنعت خدمات مالی گفته میشود که با استفاده از رابطهای برنامهنویسی کاربردی (APIs) به مؤسسات ثالث اجازه میدهد با رضایت مشتریان به دادهها و خدمات حسابهای بانکی دسترسی پیدا کنند و بر اساس آن خدمات نوآورانه ارائه دهند. این دادهها میتواند شامل موجودی حساب، تاریخچه تراکنشها و سایر اطلاعات مالی باشد که با مجوز مشتری در اختیار شرکتهای فینتک یا سایر ارائهدهندگان خدمات مالی قرار میگیرد تا خدمات بهتری برای مدیریت مالی، پرداختها یا تحلیل دادهها ارائه دهند.
در ایران نیز نمونههایی از استفاده عملی بانکداری باز دیده میشود؛ برای مثال، برخی راهکارهای بانکداری شرکتی مانند «تومن» از ظرفیتهای بانکداری باز برای سادهسازی و بهینهسازی فرآیندهای مالی سازمانها بهره میبرند، بدون آنکه ماهیت بانکی سنتی کنار گذاشته شود.
بانکداری باز چه تفاوتی با بانکداری سنتی دارد؟
در بانکداری سنتی، اطلاعات حساب مشتریان و خدمات بانکی در سیستم بسته بانکها نگهداری میشود و دسترسی به آن محدود به خود بانک است. مشتری برای استفاده از خدمات بانکی مختلف باید مستقیما وارد سیستم همان بانک شود. در مقابل، بانکداری باز این اطلاعات را با رضایت مشتری و از طریق APIها در اختیار شرکتهای ثالث قرار میدهد تا خدمات نوآورانهتر و رقابتیتری ارائه شود. این رویکرد رقابت، شفافیت و نوآوری در خدمات مالی را افزایش میدهد.
تاریخچه و شکلگیری بانکداری باز در جهان
پیشزمینههای بانکداری باز به سالهای قبل بازمیگردد، اما شکلگیری رسمی و قانونمند آن به دهه ۲۰۱۰ در اروپا با تصویب مقررات PSD2 (دومین دستورالعمل خدمات پرداخت) مربوط میشود. این قانون در سال ۲۰۱۸ در اتحادیه اروپا اجرا شد و بانکها را ملزم کرد که دادههای مشتریان را با رضایت آنها در اختیار ارائهدهندگان خدمات پرداخت شخص ثالث قرار دهند؛ این امر به توسعه بانکداری باز کمک کرد.
روند توسعه بانکداری باز در کشورهای مختلف نیز به تدریج با استانداردسازی APIها و چارچوبهای نظارتی در ایالات متحده، بریتانیا، ژاپن، کره جنوبی و سنگاپور ادامه یافت و این فناوری در سطح جهانی در حال گسترش است.
بانکداری باز در ایران از چه زمانی شروع شد؟
ورود مفهوم بانکداری باز به نظام بانکی ایران به اوایل دهه ۱۳۹۰ بازمیگردد؛ زمانی که برخی بانکها و بازیگران فناوری مالی، بهصورت محدود و بدون چارچوب قانونی یکپارچه، شروع به ارائه رابطهای برنامهنویسی (API) برای دسترسی به برخی خدمات بانکی کردند. در این دوره، تمرکز اصلی بر تسهیل اتصال سامانههای بیرونی به خدمات بانکی و کاهش وابستگی به روشهای سنتی بود.
با گسترش خدمات دیجیتال و افزایش نقش فینتکها، بانکداری باز در ایران بهتدریج از یک رویکرد فنی صرف، به یک مفهوم راهبردی در بانکداری دیجیتال تبدیل شد. در اواخر دهه ۱۳۹۰، موضوع بانکداری باز بهصورت جدیتر در اسناد، کارگروهها و سیاستگذاریهای مرتبط با تحول دیجیتال نظام بانکی مطرح شد و چارچوبهای اولیه برای استانداردسازی، امنیت و نظارت بر APIهای بانکی مورد توجه قرار گرفت.
اگرچه بانکداری باز در ایران هنوز به سطح بلوغ و قانونمندی کشورهای پیشرو نرسیده است، اما مسیر آن از ارائه APIهای محدود آغاز شده و به سمت ایجاد اکوسیستمهای مبتنی بر داده، پرداخت و خدمات مالی باز در حال حرکت است.
بانکداری باز چگونه کار میکند؟
بانکداری باز بر مبنای API عمل میکند که به مؤسسات ثالث اجازه میدهد با رضایت مشتری به دادههای حساب بانکی او دسترسی داشته باشند. در عمل، عملیات بانکداری باز شامل دریافت مجوز کاربر، احراز هویت امن، ارسال درخواست از طریق API و ارائه خدمت مبتنی بر دادههای بانکی است. مراحل کلی آن به این صورت است:
- درخواست دسترسی: کاربر در یک اپلیکیشن (مانند یک اپ مدیریت مالی) میپذیرد که اطلاعات حساب بانکی خود را به آن ارائهدهنده بدهد.
- احراز هویت و مجوز: بانک پس از تایید هویت کاربر، به API موردنظر اجازه میدهد دادهها را در اختیار آن ارائهدهنده قرار دهد.
- استفاده از دادهها: ارائهدهنده خدمات ثالث میتواند این دادهها را برای ارائه خدمات تحلیل مالی، شروع تراکنشها یا مدیریت بودجه استفاده کند.
نقش بانکها، فینتکها و کاربران در Open Banking
بانکها در بانکداری باز، نقش زیرساختی و پایه را بر عهده دارند و بهعنوان نگهدارنده اصلی دادههای مالی و ارائهدهنده خدمات بانکی، امکان دسترسی کنترلشده به این دادهها و خدمات را از طریق APIهای امن فراهم میکنند. این دسترسی تنها با رضایت صریح کاربر انجام میشود و به بانکها اجازه میدهد از یک مدل بسته و انحصاری، به مدلی مشارکتی و مبتنی بر اکوسیستم حرکت کنند. در این میان، فینتکها با تکیه بر همین زیرساختها، خدمات نوآورانهای مانند مدیریت مالی شخصی، پرداختهای هوشمند و ابزارهای تحلیلی ارائه میدهند و با تمرکز بر تجربه کاربری، شکافهای موجود در خدمات سنتی را پوشش میدهند.
کاربران در مرکز مدل بانکداری باز قرار دارند و نقش تعیینکنندهای در جریان دادهها ایفا میکنند. آنها تصمیم میگیرند که چه اطلاعاتی از حسابهای بانکیشان، در اختیار کدام ارائهدهنده خدمات و برای چه مدت زمانی قرار گیرد. این کنترل مستقیم بر دادههای مالی، باعث افزایش شفافیت، اعتماد و قدرت انتخاب کاربران میشود و زمینه استفاده از خدمات مالی شخصیسازیشدهتر را فراهم میکند. در نتیجه، تعامل آگاهانه کاربران با بانکها و فینتکها، پایه اصلی شکلگیری و موفقیت بانکداری باز به شمار میآید.
امنیت و احراز هویت در بانکداری باز چگونه تضمین میشود؟
امنیت در بانکداری باز یکی از بخشهای حیاتی است. برای تضمین امنیت و احراز هویت کاربران از فناوریهای رمزنگاری، استانداردهای OAuth برای مجوز دسترسی و احراز هویت چندعاملی استفاده میشود تا اطمینان حاصل شود که دادهها تنها با رضایت کاربر و از طریق کانالهای امن منتقل میشوند.
مثالهایی از سرویس بانکداری باز
بانکداری باز یک محصول یا خدمت مشخص و واحد نیست؛ بلکه یک چارچوب کلی است که امکان ارائه طیف گستردهای از خدمات مالی را فراهم میکند. این چارچوب به ارائهدهندگان خدمات ثالث، اپلیکیشنهای بانکی و سایر مؤسسات مالی اجازه میدهد خدمات مالی نوآورانهای طراحی کنند که باعث افزایش کارایی، امنیت و بهبود تجربه مشتری میشود.
با ادامه روند توسعه بانکداری باز، انتظار میرود دامنه خدمات مالی قابل ارائه در بازار نیز گستردهتر شود. در حال حاضر، بانکداری باز در حوزههای مختلفی مورد استفاده قرار میگیرد که برخی از مهمترین آنها را در ادامه معرفی کردهایم.
خدمات آغاز پرداخت
فروشندگان میتوانند پرداخت را بهصورت مستقیم و بدون نیاز به درگاههای پرداخت سنتی، از حساب بانکی مشتری انجام دهند. این روش معمولا باعث تسویه سریعتر، کاهش کارمزد تراکنشها و افزایش امنیت میشود.
تجمیع حسابها
مشاوران مالی و شرکتهای مدیریت ثروت میتوانند اطلاعات چندین حساب بانکی یک مشتری را بهصورت یکپارچه دریافت کنند و دید جامعتری از وضعیت مالی او به دست آورند. این موضوع امکان برنامهریزی مالی دقیقتر و ارائه پیشنهادهای شخصیسازیشده را فراهم میکند.
بودجهبندی خودکار
کسبوکارها میتوانند سیستمهای هوشمند مدیریت هزینه را در اختیار کارکنان خود قرار دهند که مخارج را بهصورت خودکار از چند حساب بانکی دستهبندی و پیگیری میکند. این قابلیت به بهبود گزارشهای مالی و مدیریت بهتر بودجه کمک میکند.
وامهای فوری و اعتبارسنجی هوشمند
مؤسسات مالی و وامدهندگان میتوانند با دسترسی به دادههای بهروز کاربران از طریق APIهای مالی، ارزیابی دقیقتری از اعتبار افراد انجام دهند و فرآیند تأیید وام را سریعتر کنند.
تطبیق خودکار فاکتورها
کسبوکارها میتوانند با استفاده از APIهای بانکداری باز، فرآیند تطبیق فاکتورها با تراکنشهای بانکی را بهصورت خودکار انجام دهند؛ این کار حجم امور اداری را کاهش میدهد، خطاها را کمتر میکند و مدیریت جریان نقدی را بهبود میبخشد.
پلتفرمهای چندبانکی
شرکتهای فعال در چند بازار میتوانند حسابهای بانکی خود در بانکهای مختلف را در یک داشبورد واحد تجمیع کرده و مدیریت مالی متمرکزتری داشته باشند. این رویکرد امروز در ایران نیز در قالب برخی سرویسهای بانکداری شرکتی بهعنوان نمونهای از کاربرد عملی بانکداری باز اجرا میشود.
بازاریابی شخصیسازیشده
فروشندگان میتوانند با تحلیل دادههای تراکنشها، پیشنهادهای ویژه یا برنامههای وفاداری متناسب با الگوی هزینهکرد هر فرد ارائه دهند.
تشخیص تقلب در لحظه
با تحلیل آنی دادههای تراکنشها، فعالیتهای غیرعادی سریعتر شناسایی میشود و ریسک ضررهای مالی کاهش پیدا میکند.
هرچند این موارد تنها بخشی از ظرفیتهای بانکداری باز هستند، اما نشان میدهند که این رویکرد چگونه میتواند صنعت خدمات مالی را متحول کند. با تکامل مقررات و ابتکارهای بازارمحور، ارائهدهندگان خدمات ثالث و سایر مؤسسات مالی در حال بررسی فرصتها و کاربردهای جدیدتری در این حوزه هستند.
مخاطبان بانکداری باز چه کسانی هستند؟
بانکداری باز بهطور اساسی شیوه دسترسی و استفاده کسبوکارها، ارائهدهندگان خدمات مالی و مشتریان از دادههای مالی را متحول میکند. در چارچوب بانکداری باز، خدمات مالی جدیدی شکل میگیرند که تقریبا تمام گروههای مشتریان فردی و سازمانی (B2B) را پوشش میدهند. در ادامه مهمترین گروههایی که از ابتکارهای بانکداری باز استفاده میکنند معرفی شدهاند.
مشتریان فردی
کاربران شخصی از بانکداری باز برای دسترسی به طیف متنوعی از خدمات مالی از طریق اپلیکیشنهای شخص ثالث استفاده میکنند. آنها میتوانند الگوی هزینهکرد خود را بررسی کنند، مشاورههای مالی کاملا شخصیسازیشده دریافت کنند یا فرآیندهایی مانند پرداخت قبوض را بهصورت خودکار انجام دهند.
مؤسسات مالی
بانکهای سنتی، مؤسسات اعتباری و سایر ارائهدهندگان خدمات مالی از بانکداری باز برای نوسازی خدمات خود و بهبود تجربه مشتری استفاده میکنند. همچنین با همکاری شرکتهای فناوری کوچکتر، زمینه ارائه خدمات نوآورانه جدید را فراهم میکنند.
شرکتهای فینتک
شرکتهای نوپای فناورمحور از قابلیت اشتراکگذاری امن دادهها در بانکداری باز برای طراحی خدمات تخصصی استفاده میکنند؛ خدماتی که از اپلیکیشنهای ساده مدیریت هزینه تا راهکارهای پیشرفته مدیریت مالی برای کسبوکارها را شامل میشود.
کسبوکارهای کوچک و متوسط
این کسبوکارها از بانکداری باز برای خودکارسازی فرآیندهایی مانند تطبیق فاکتورها با تراکنشهای بانکی و همچنین دستیابی به تصویر دقیقتری از وضعیت مالی خود بهره میبرند.
نهادهای نظارتی
سازمانهای تنظیمگر مالی از بانکداری باز برای ایجاد محیطی استاندارد و شفاف استفاده میکنند. این رویکرد به حفاظت از حقوق مشتریان و تضمین شیوههای امن مدیریت داده در صنعت خدمات مالی کمک میکند.
کسبوکارهای تجارت الکترونیک
شرکتهای فعال در حوزه فروش آنلاین میتوانند تراکنشها را بهصورت مستقیمتر پردازش کنند و در بسیاری از موارد، بدون وابستگی به سیستمهای پرداخت سنتی، هزینههای خود را کاهش دهند.
پلتفرمهای حسابداری
نرمافزارهای مالی و حسابداری با دسترسی به دادههای تراکنش بهصورت لحظهای، مدیریت حسابها را سادهتر میکنند و نیاز به ورود دستی اطلاعات را کاهش میدهند.
توسعهدهندگان نرمافزار
توسعهدهندگان با استفاده از APIهای بانکداری باز میتوانند ابزارها و خدمات متنوعی برای کاربران فردی و کسبوکارها طراحی کنند و مسیرهای جدیدی برای نوآوری در خدمات مالی ایجاد نمایند.
مؤسسات اعتباری و وامدهی
این نهادها با دسترسی سریع به دادههای مالی کاربران، میتوانند تصمیمگیریهای دقیقتر و سریعتری در زمینه اعطای وام و اعتبارسنجی انجام دهند و فرآیندهای مرتبط با تسهیلات را بهینه کنند.
مزایا و چالشهای بانکداری باز
بانکداری باز با ایجاد امکان اشتراکگذاری امن دادههای بانکی، زمینه نوآوری، رقابت و توسعه خدمات مالی هوشمند را فراهم میکند، اما در کنار فرصتها، با چالشهایی مانند الزامات امنیتی، رگولاتوری و اعتماد کاربران نیز همراه است. در ادامه مزایای و چالشهای بانکداری باز را بررسی کردهایم.
مزایای بانکداری باز
- افزایش رقابت و نوآوری: با ورود فینتکها و سرویسهای ثالث، خدمات مالی متنوعتر میشوند و هزینهها برای کاربران کاهش پیدا میکند.
- شخصیسازی خدمات مالی: تحلیل دادههای بانکی امکان ارائه پیشنهادهای متناسب با نیاز، الگوی مصرف و رفتار مالی هر کاربر را فراهم میکند.
مدیریت مالی یکپارچه: کاربران و کسبوکارها میتوانند اطلاعات چند حساب و بانک مختلف را در یک داشبورد واحد مدیریت کنند. - تسهیل پرداخت و تسویه: پرداختها سریعتر، هوشمندتر و با خطای کمتر انجام میشوند و فرآیندهای مالی تا حد زیادی خودکار میشوند.
چالشهای بانکداری باز
- امنیت و حریم دادهها: در صورت نبود استانداردهای فنی و نظارتی قوی، ریسک افشای اطلاعات و سوءاستفاده از دادهها افزایش مییابد.
- محدودیتهای فنی بانکها: یکپارچهسازی APIها با زیرساختهای قدیمی بانکی پیچیده و پرهزینه است.
اعتماد کاربران: حساسیت کاربران نسبت به اشتراکگذاری دادههای مالی، نیازمند شفافیت، آموزش و چارچوبهای قانونی مشخص است.
هماهنگی رگولاتوری: نبود قوانین یکپارچه و شفاف میتواند توسعه و پذیرش بانکداری باز را کند کند.
واریز از طریق بانکداری باز چگونه انجام میشود؟
در بانکداری باز، واریز از طریق بانکداری باز یا شروع تراکنش از حساب مشتری میتواند از طریق ارائهدهندگان خدمات ثالث (PISP) انجام شود. این سامانهها با رضایت مشتری و از طریق API حساب بانکی، دستور انتقال پول را به بانک ارسال میکنند. بانک پس از احراز هویت و تایید دستور، تراکنش را انجام میدهد؛ دقیقا مشابه تراکنشهای اینترنتی عادی اما از طریق رابطهای امن API.
نقش بانک مرکزی در بانکداری باز
بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران نقش تنظیمگر و سیاستگذار اصلی در مسیر توسعه بانکداری باز را بر عهده دارد. این نهاد با تدوین ضوابط ناظر بر تبادل امن دادههای بانکی، چارچوبهای احراز هویت، مدیریت ریسک، حفظ حریم خصوصی مشتریان و استانداردسازی APIها، تلاش میکند تعادل میان نوآوری، رقابت و امنیت نظام بانکی را حفظ کند. همچنین بانک مرکزی از طریق هدایت بانکها به سمت بانکداری دیجیتال و پلتفرمی، زمینه همکاری میان بانکها، فینتکها و شرکتهای فناوری مالی را فراهم میسازد.
بانکداری باز در بانکهای ایران
در حال حاضر بانکداری باز در ایران در مرحله توسعه و بلوغ قرار دارد و وضعیت آن در بانکهای مختلف یکسان نیست. در ادامه وضعیت بانکداری باز در بانکهای ایران را بررسی کردهایم.
بانکداری باز بانک ملت
بانک ملت پلتفرم بانکداری باز خود با نام «بانکیما» را راهاندازی کرده که بیش از ۴۰۰ سرویس API در حوزههای مختلف از جمله انتقال وجه، سپرده، تسهیلات و استعلامها به فینتکها و توسعهدهندگان ارائه میدهد تا خدمات بانکی را فراتر از کانالهای سنتی توسعه دهد.
بانکداری باز بانک تجارت
اگرچه اسناد رسمی API بانکداری باز بانک تجارت هنوز بهطور عمومی منتشر نشده است، این بانک در قالب پروژه بانکداری باز با نام «آرک» زیرساختهایی ایجاد کرده که در آن دادهها، محصولات و خدمات بانکی از طریق رابطهای برنامهنویسی (API) در دسترس توسعهدهندگان، فینتکها و شرکای تجاری قرار میگیرد. این رویکرد باعث میشود شرکتها و پلتفرمها بتوانند سرویسهای بانکی نوآورانه مانند انتقال وجه، استعلام حساب و سایر خدمات مرتبط را در اپلیکیشنها و ابزارهای خود ادغام کنند، بدون آنکه نیاز به فرآیندهای سنتی و دستی باشد.
به عبارت دیگر، حتی اگر مستندات API عمومی منتشر نشده باشد، وجود یک پلتفرم بانکداری باز با سرویسهای قابل اتصال نشان میدهد که بانک تجارت در مسیر توسعه خدمات دیجیتال و پیوند با اکوسیستم فینتکها گام برداشته است. این موضوع در نمونههایی مانند راهکارهای بانکداری شرکتی در ایران نیز بهنوعی قابل مشاهده است.
بانکداری باز بانک صادرات
بانک صادرات ایران در سالهای اخیر با هدف توسعه دیجیتال و نوآوری در نظام بانکی تحرکاتی در زمینه بانکداری باز و خدمات پلتفرمی داشته است؛ از جمله رونمایی از سامانه یکپارچه گذرگاه مرکزی API به نام «سیگما» که زیرساخت مدیریت متمرکز وبسرویسها را فراهم میکند و لیدری حرکت به سمت بانکداری هوشمند و پلتفرمی را دنبال میکند.
بانکداری باز بانک رفاه
بانک رفاه کارگران در ایران اخیرا شروع به بهرهبرداری از پلتفرمی با عنوان «بانکداری باز» کرده که بهصورت آزمایشی طراحی و عملیاتی شده و جزو اجزای تحول دیجیتال این بانک در حوزه فناوری اطلاعات محسوب میشود. این پلتفرم با هدف توسعه خدمات بانکی مبتنی بر دادهها، افزایش نوآوری و تسهیل تعاملات کاربران ایجاد شده است.
بانکداری باز بانک ملی
بانک ملی ایران از طریق شرکت دادهورزی سداد، بهعنوان بازوی فناوری این بانک، در حال توسعه زیرساختهای مبتنی بر API و مفاهیم نوین بانکداری باز است. این رویکرد شامل بهروزرسانی سامانههای قدیمی، ایجاد APIهای استاندارد و حرکت به سمت پلتفرمهای واحد برای خدمات نوین بانکی است، تا بدین وسیله امکان اتصال امن و انعطافپذیر با فینتکها و ارائهدهندگان خدمات مالی ثالث فراهم شود. چنین تلاشهایی میتواند جایگاه بانک ملی را در اکوسیستم بانکداری دیجیتال تقویت کند و نمونهای از کاربرد بانکداری باز در نظام مالی ایران باشد.
بانکداری باز بانک کشاورزی
این بانک در راستای توسعه خدمات نوین بانکی، خدماتی مبتنی بر بانکداری باز بانک کشاورزی ارائه میدهد که در آن سرویسهای بانکی مبتنی بر API در اختیار پلتفرمهای بانکداری باز، فینتکها و مشتریان حقوقی قرار میگیرد تا بتوانند عملیات بانکی مانند انتقال وجه، دریافت صورتحساب و مانده حساب یا سرویسهای استعلامی را با سهولت انجام دهند.
بانکداری باز بانک سامان
بانک سامان از جمله بانکهای پیشرو در توسعه بانکداری الکترونیکی در ایران است و نقش مهمی در گسترش خدمات اینترنتبانک در سالهای ابتدایی این حوزه داشته است. طبق گزارشها این بانک در مسیر راهاندازی بانکداری باز حرکت کرده و تلاشهایی در این زمینه صورت گرفته است، اما تا این لحظه پلتفرم رسمی Open Banking با APIهای عمومی برای توسعهدهندگان منتشر نشده است.
بااینحال، بانک سامان در همکاری با برخی شرکتهای فینتکی و شرکای تجاری، امکان دسترسی به سرویسهای بانکی مبتنی بر API را بهصورت محدود و توافقی فراهم میکند که میتواند نشانهای از رویکرد تدریجی این بانک به پیادهسازی بانکداری باز باشد.
بانکداری باز بانک خاورمیانه
بانک خاورمیانه در وبسایت رسمی خود بخشی را با عنوان «بانکداری باز بانک خاورمیانه» معرفی کرده، ولی تا امروز یک پلتفرم رسمی Open Banking با API عمومی، مستندات و دسترسی برای توسعهدهندگان ارائه نکرده است. بااینحال، این بانک در تعامل با برخی شرکتهای فینتکی و شرکای تجاری، امکان استفاده از APIهای بانکی را بهصورت کنترلشده و در قالب همکاریهای اختصاصی فراهم میکند؛ مدلی که نشاندهنده حرکت تدریجی بانک به سمت پیادهسازی عملی بانکداری باز در چارچوبهای محدودتر است.
در کنار بانکهای بررسیشده، بانکهایی مانند بانک رسالت، پاسارگاد، بانک پارسیان، بانک آینده، بانک سینا، بانک دی، بانک شهر و بانک ایرانزمین نیز با تمرکز بر تحول دیجیتال، توسعه APIها و همکاری با فینتکها، بهصورت تدریجی در مسیر حرکت به سمت بانکداری باز قرار دارند.
آینده بانکداری باز در ایران و جهان
آینده بانکداری باز به سمت گسترش استفاده از دادهها، افزایش رقابت بین بانکها و فینتکها و توسعه خدمات مالی شخصیتر هدایت میشود. در جهان، با توسعه چارچوبهای نظارتی و استانداردهای امنیتی، بانکداری باز به بخشی از زیربنای خدمات مالی تبدیل خواهد شد. در ایران نیز روند رو به رشد دارد و با توسعه بیشتر APIها، انتظار میرود خدمات متنوعتر و مقررات روشنتری برای این حوزه شکل بگیرد.
نقش بانکداری باز در خدمات تومن
تومن با توسعه زیرساختهای APIمحور و یکپارچهسازی خدمات بانکی و پرداختی، بخش مهمی از رویکرد بانکداری باز را در قالب محصولات عملیاتی خود پیادهسازی کرده است. هدف اصلی این رویکرد، تسهیل دسترسی کسبوکارها به خدمات مالی، کاهش وابستگی به فرآیندهای دستی و ایجاد تجربهای یکپارچه در مدیریت پرداختها و تراکنشها است. در این مسیر، سرویسهای متنوع تومن هرکدام بخشی از یک اکوسیستم دادهمحور و متصل به خدمات بانکی را پوشش میدهند. در ادامه به معرفی این سرویسها میپردازیم.
بانکداری شرکتی تومن
سرویس بانکداری شرکتی تومن، مجموعهای از ابزارهای پیشرفته مدیریت مالی، پرداخت و تسویه را از طریق اتصال مستقیم به شبکه بانکی و APIهای اختصاصی در اختیار کسبوکارها قرار میدهد. این سرویس امکان مدیریت متمرکز حسابها، انجام پرداختهای سازمانی، دریافت گزارشهای مالی و خودکارسازی فرآیندهای مالی را فراهم میکند و بستری کارآمد برای پیادهسازی بانکداری باز در سطح سازمانی بهشمار میآید.
درگاه پرداخت اینترنتی هوشمند تومن (S-IPG)
درگاه پرداخت هوشمند تومن با اتصال مستقیم به زیرساختهای بانکی و تحلیل دادههای تراکنش، امکان مدیریت بهینه پرداختهای آنلاین را برای کسبوکارها فراهم میکند. این سرویس با استفاده از APIهای پرداخت، بهعنوان واسطی امن میان کاربران، پذیرندگان و شبکه بانکی عمل کرده و یکی از اجزای کلیدی بانکداری باز در حوزه پرداخت محسوب میشود.
انتقال و بازگشت وجه آنی
سرویس انتقال و استرداد وجه آنی تومن، با تکیه بر ارتباط مستقیم با بانکها، امکان واریز و تسویه سریع مبالغ را فراهم میسازد. این قابلیت، بهویژه برای پلتفرمها و مارکتپلیسها، نمونهای کاربردی از بهرهگیری زیرساختهای بانکی مبتنی بر API در چارچوب بانکداری باز است.
درگاه پرداخت امن تومن (Escrow)
در سرویس پرداخت امن، تومن نقش واسطی قابلاعتماد میان خریدار و فروشنده را ایفا میکند. در این مدل، وجوه پرداختی تا زمان تأیید انجام تعهد نزد تومن نگهداری شده و سپس از طریق اتصال به سیستم بانکی تسویه میشود. این سرویس با تکیه بر تبادل امن دادهها و مدیریت هوشمند تراکنشها، نمونهای از کاربرد عملی بانکداری باز در معاملات آنلاین بهشمار میآید.
اپلیکیشن تومنپی (پرداخت آنلاین کرایه تاکسی)
اپلیکیشن تومنپی با امکان پرداخت آنلاین کرایه تاکسی از طریق QR Code، نمونهای از اتصال خدمات پرداخت به بسترهای حملونقل شهری است. این سرویس با استفاده از زیرساختهای بانکی و پرداختی، تجربهای سریع، ساده و بدون نیاز به پول نقد را برای کاربران و رانندگان فراهم میکند.
سرویسهای استعلامی
سرویسهای استعلامی تومن، امکان دریافت اطلاعات هویتی، بانکی و خدماتی را از مراجع معتبر فراهم میکنند. این خدمات با اتکا به ارتباط سیستمی و امن با پایگاههای داده رسمی، به کسبوکارها کمک میکنند فرآیندهای احراز هویت، اعتبارسنجی و تطبیق اطلاعات را با دقت و سرعت بیشتری انجام دهند؛ رویکردی که با اهداف بانکداری باز در حوزه شفافیت و بهبود تصمیمگیری همسو است.
